Europejski Trybunał Praw Człowieka

cedh_1

Indywidualną skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka może złożyć każdy na podstawie art. 34 Konwencji, który gwarantuje możliwość złożenia indywidualnej skargi. „Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub grupy jednostek, która uważa że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających się Stron praw zawartych w Konwencji lub jej protokołach. Wysokie Układające się Strony zobowiązują się nie przeszkadzać w żaden sposób skutecznemu wykonywaniu tego prawa.”

Ten przepis daje możliwość złożenia indywidualnej skargi przeciwko Państwu, które ratyfikowało Konwencję (i Protokoły) w zakresie złamania przez władze państwowe praw gwarantowanych przez Konwencję i protokoły. Skuteczna skarga może dotyczyć tylko zdarzeń po ratyfikacji Konwencji lub Protokołu.

Skarżący mogą wnosić skargi w zakresie indywidualnych decyzji władz publicznych wydanych w ich sprawach albo dotyczących zdarzeń nie objętych formalnie decyzją które negatywnie wpłynęły na ich sytuację. Możliwa jest również skarga na zaniechanie wykonania przez władze określonej czynności, która była konieczna celem zagwarantowania przestrzegania praw zawartych w Konwencji.

Skuteczna skarga prowadzi do wyroku, w którym Trybunał stwierdza naruszenie Konwencji (praw człowieka!) wskazując na czym ono polegało i dając moralną satysfakcje skarżącemu, a często też pieniężne zadośćuczynienie. Zdarza się jednak, że Trybunał uznaje, iż sam wyrok potwierdzający naruszenie jest wystarczającą satysfakcją dla skarżącego.

Wyrok daje też sygnał, iż określone mechanizmy źle funkcjonują w państwie. W konsekwencji wiele wyroków Trybunału prowadzi do zmiany prawa krajowego.

Wyrok Trybunału nie ma bezpośredniego wpływu na konkretna decyzję czy wyrok, który stanowił podstawę skargi, albowiem w żadnym przypadku Trybunał nie może np. uniewinnić od stawianych zarzutów w sprawie karnej. Wniesienie skargi nie gwarantuje żadnej bezpośredniej interwencji Trybunału w sprawę skarżącego.

Orzeczenie Trybunału może jednak stanowić podstawę do wznowienia postępowania krajowego karnego. Przepisy procedury cywilnej nie przewidują wznowienia postępowania po wyroku Trybunału.

Skarga powinna być wniesiona przez ofiarę naruszenia Konwencji.  Przez samego skarżącego albo przez osobę działającą w jego imieniu np matkę skarżącego, który zaginął. W wyjątkowych sytuacjach może wnieść skargę w czyimś imieniu np. na rzecz osoby pozbawionej wolności.

Skarga musi być wniesiona przez osobę, która wykazuje, iż na skutek naruszenia Konwencji poniosła szkodę materialną lub niematerialną. Skargi skuteczne mogą dotyczyć tylko faktycznych zdarzeń, nie można skarżyć się, że hipotetycznie jakiś akt, może negatywnie wpłynąć na sytuację skarżącego. Jednak osoba zagrożona osobiście stosowaniem kwestionowanego prawa może być uznana za pokrzywdzoną.

Można się skarżyć jedynie na działania czy zaniechania władzy publicznej.

Przed wniesieniem skargi do Trybunału trzeba wykorzystać efektywne środki dostępne w kraju. Dobór właściwego środka zależy od charakteru sprawy. Skarżący nie musi wykorzystywać wszystkich, wystarczy jeden. Niewiedza o  środku, czy brak wiary skarżącego lub jego adwokata w pomyślność skorzystania z krajowego środka nie zwalnia z obowiązku jego wykorzystania przed wniesieniem skargi. Odrzucenie środka krajowego z powodu braku proceduralnego spowoduje zamknięcie drogi do skargi.

Skarga konstytucyjna w określonych sytuacjach jest uznawania za skuteczny środek (vide decyzja w sprawie Szot-Medyńska).

Jeżeli istnieje możliwość złożenia skargi kasacyjnej lub kasacji należy  musi być wykorzystana, wniesiona.

Skarga musi być wniesiona nie później niż 6 miesięcy od daty wydania ostatecznego rozstrzygnięcia. Jeżeli sporządzane uzasadnienie to 6 m-cy liczy się od daty jego doręczenia Termin biegnie od następnego dnia od doręczenia uzasadnienia. Trybunał musi bezwzględnie odrzucić skargę po tym terminie. Jednak szczególne okoliczności mogą usprawiedliwiać przekroczenie terminu np. represje lub obawa represji lub ciężka choroba. Prośby o kasacje wnoszone do Rzecznika Praw Obywatelskich czy Ministra Sprawiedliwości nie stanowią skutecznego środka i termin do wniesienia skargi może zostać wówczas przekroczony, gdyż liczony jest od wyroku II instancji lub otrzymania uzasadnienia pisemnego sądu II instancji.

Trybunał odrzuci skargę anonimową albo tożsamą ze wcześniejszą skargą tego samego skarżącego a także skargę, która została przedstawiona innemu międzynarodowemu organowi do rozstrzygnięcia.

Innym zagadnieniem jest uzasadnione życzenie skarżącego o zachowaniu danych skarżącego w poufności, wówczas skarga toczy się jako np. XY v. Poland

Protokołem 14 do konwencji został wprowadzony nowy wymóg kryterium „znacznej dolegliwości naruszenia”.

– adwokat Monika Gąsiorowska

Top